Κυκλοφόρησε το newsletter Σεπτεμβρίου του ellak.gr

Κάθε άτομο με καλή γνώση της ελληνικής μπορούν να συμμετάσχει. Δεν απαιτείται τεχνική εξειδίκευση. Απαιτείται προσοχή, γλωσσική ευαισθησία και η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς το τεκμηριωμένο από το απλώς πειστικό. Μέσα σε λίγους μήνες, η κοινότητα του Argilla έδειξε ότι η ανάπτυξη της ελληνικής ΤΝ δεν είναι απλώς μια κλειστή υπόθεση εργαστηρίων και υπολογιστικής ισχύος. Είναι και μια συλλογική άσκηση ανάγνωσης, κρίσης και επιμέλειας. Οι 32.869 αξιολογήσεις είναι μόνο η αρχή. Είναι το σημείο όπου αρχίζει να διαφαίνεται τι μπορεί να επιτευχθεί όταν η τεχνολογία συναντά τη συλλογική γνώση. Οι εγγραφές για νέους αξιολογητές γίνονται μέσω της φόρμας συμμετοχής της ΕΕΛΛΑΚ: https://opensource.ellak.gr/register-argilla-glossapi-gr/

19ο Πανελλήνιο Συνέδριο Κοινοτήτων Ελεύθερου Λογισμικού και Λογισμικού Ανοιχτού Κώδικα 📅 31 Οκτωβρίου – 1 Νοεμβρίου 2026 · Σάββατο & Κυριακή, 09:00 📍 Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Αιγάλεω 💸 🌐 https://2026.fosscomm.gr H FOSSCOMM είναι το ετήσιο πανελλήνιο συνέδριο των κοινοτήτων Ελεύθερου Λογισμικού και Λογισμικού Ανοιχτού Κώδικα. Διοργανώνεται από το 2008, εξ ολοκλήρου από εθελοντές, με ελεύθερη είσοδο για όλους. Δεν είναι ένα συνέδριο με branded παρουσιάσεις και εταιρικά keynotes — είναι μια συνάντηση ανθρώπων και κοινοτήτων που φτιάχνουν, χρησιμοποιούν και μοιράζονται ανοιχτή τεχνολογία. . Η οργανωτική επιτροπή του FOSSCOMM 2026 σας καλεί να υποβάλετε πρόταση για ομιλία, εργαστήριο ή booth.

Στις 19 και 20 Σεπτεμβρίου 2026, στο CIC Berlin, πραγματοποιήθηκε το Nextcloud Community Conference 2026, φέτος με ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνέπεσε με τα δέκα χρόνια από την ίδρυση του project. Με το σύνθημα «Building a safer digital world – together!», το συνέδριο έφερε κοντά, όπως κάθε χρόνο, εκατοντάδες προγραμματιστές, διαχειριστές συστημάτων, επιχειρήσεις και ανθρώπους της κοινότητας ανοιχτού λογισμικού που μοιράζονται το ίδιο ενδιαφέρον: την ψηφιακή ιδιωτικότητα και την ανοιχτή, αυτοφιλοξενούμενη υποδομή συνεργασίας. Η ΕΕΛΛΑΚ παρευρέθηκε και φέτος, συνεχίζοντας μια παρουσία δέκα ετών σε αυτή την κοινότητα.

Οι Βρυξέλλες γίνονται για άλλη μια φορά το σημείο συνάντησης της ευρωπαϊκής κοινότητας ανοιχτού λογισμικού στα τέλη Ιανουαρίου. Η Σύνοδος διοργανώνεται την εβδομάδα της FOSDEM, ακριβώς την παραμονή του μεγάλου συνεδρίου. Η FOSDEM 2027 θα γίνει το Σάββατο 30 και την Κυριακή 31 Ιανουαρίου 2027 στην πανεπιστημιούπολη Solbosch του ULB στις Βρυξέλλες.

Καθώς όλο και περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες παρέχονται ψηφιακά, ένα κρίσιμο αλλά συχνά αόρατο ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία: ποιος μεταφράζει τον νόμο σε λογική που μπορούν να εκτελέσουν τα πληροφοριακά συστήματα; Σήμερα η ίδια νομοθετική διάταξη μπορεί να μετατρέπεται πολλές φορές σε λογισμικό, διαφορετικά από κάθε υπουργείο, οργανισμό ή ανάδοχο. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι διαφορετικές ερμηνείες, επαναλαμβανόμενο κόστος, δυσκολία ελέγχου, χαμηλή διαλειτουργικότητα και εξάρτηση από συγκεκριμένους προμηθευτές.

Το άρθρο δεν υποστηρίζει ότι κάθε χρήση cloud ή κάθε εμπορική λύση είναι λανθασμένη. Εξετάζει, όμως, αν η συγκεκριμένη επιλογή ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της ΔΥΠΑ, αν αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο τις υφιστάμενες υποδομές και αν συνοδεύεται από επαρκή τεχνική, οικονομική και θεσμική τεκμηρίωση. Παράλληλα, εξετάζει αν θα μπορούσε να είχε αναπτυχθεί ένα ιδιόκτητο ή ελεγχόμενο cloud ανοιχτού κώδικα, βασισμένο στην υπάρχουσα υποδομή, σε ανοιχτά πρότυπα και σε λύσεις όπως το Nextcloud.

Η λέξη «ανοιχτό» χρησιμοποιείται σήμερα τόσο συχνά στην Τεχνητή Νοημοσύνη ώστε κινδυνεύει να χάσει το νόημά της. Ένα εργαστήριο δημοσιεύει τα βάρη ενός γλωσσικού μοντέλου και το χαρακτηρίζει ανοιχτό. Ένα άλλο διαθέτει τον κώδικα εκτέλεσης, αλλά όχι τον κώδικα εκπαίδευσης. Ένα τρίτο δημοσιεύει τεχνική έκθεση, χωρίς να αποκαλύπτει από ποια δεδομένα προέκυψε το μοντέλο. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει κάποιο επίπεδο πρόσβασης, αλλά δεν υπάρχει το ίδιο επίπεδο ανοιχτότητας.

Τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά. Από τις 2.334 καταχωρίσεις μοντέλων smartphone που κυκλοφόρησαν στην αγορά τον τελευταίο χρόνο, μόλις περίπου το 18% παραπέμπει πράγματι σε ιστότοπους όπου μπορεί κανείς να βρει εύκολα τιμές ανταλλακτικών ή οδηγίες επισκευής. Σχεδόν οι μισές καταχωρίσεις έχουν απλώς κενά πεδία εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχουν οι σύνδεσμοι. Ένα επιπλέον 19% παραπέμπει σε σελίδα προϊόντος ή υποστήριξης όπου δεν υπάρχουν ούτε οδηγίες επισκευής ούτε τιμές ανταλλακτικών. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται και παράλογα εύρη τιμών, όπως 14–128 € για μια μπαταρία.

Τα τελευταία χρόνια η χρήση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (Large Language Models – «LLM») έχει εκτοξευθεί, μεταξύ άλλων και στη συγγραφή πηγαίου κώδικα. Όσο όμως εξαπλώνεται, τόσο πιεστικότερα γίνονται και τα νομικά ερωτήματα: όταν τον κώδικα τον παράγει ένα LLM, προστατεύεται από πνευματική ιδιοκτησία; Και αν ναι, σε ποιον ανήκουν τα δικαιώματα;

Η ραγδαία μετάβαση της δημόσιας διοίκησης στο υπολογιστικό νέφος (cloud computing) έχει μετατρέψει την τεχνολογική επιλογή παρόχου σε ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Το παρόν άρθρο εξετάζει τις γεωπολιτικές διαστάσεις της εξάρτησης κρατικών φορέων από εμπορικούς, κατά κανόνα αμερικανικούς, παρόχους cloud, με ειδική εστίαση στην ελληνική δημόσια διοίκηση και τη λειτουργία του Κυβερνητικού Νέφους (G-Cloud). Αναλύονται η σύγκρουση δικαιοδοσιών μεταξύ CLOUD Act και GDPR, οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες ψηφιακής κυριαρχίας (EUCS, Data Act, Cloud Sovereignty Framework), καθώς και οι επιλογές πολιτικής που διαθέτει η Ελλάδα ανάμεσα στην τεχνολογική εξάρτηση και την ψηφιακή αυτονομία.

Το 2022, δημοσιογράφος πλήρωσε 160 δολάρια για δεδομένα θέσης μίας εβδομάδας που αφορούσαν επισκέψεις σε περισσότερες από 600 κλινικές του Planned Parenthood στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα δεδομένα έδειχναν από πού είχαν έρθει οι επισκέπτες, πόση ώρα έμειναν και πού πήγαν στη συνέχεια. Μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, ο μεσίτης δεδομένων απέσυρε το προϊόν. Η αγορά που το γέννησε, όμως, παρέμεινε.

Στις 26 Αυγούστου 2026 το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, μαζί με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, χαρακτήρισε την ιταλική τεχνολογική κολεκτίβα Autistici/Inventati «Specially Designated Global Terrorist» βάσει του Executive Order 13224. Η A/I δεν είναι ένοπλη οργάνωση. Είναι ένα δίκτυο εθελοντών που από το 2001 προσφέρει σε ακτιβιστές και συλλογικότητες κρυπτογραφημένο email, φιλοξενία ιστοσελίδων, mailing lists, τηλεδιασκέψεις και μπλογκ — περίπου 16.000 γραμματοκιβώτια, 1.500 ιστοσελίδες, 5.500 λίστες και 10.000 blogs.

Δεν αρκεί η ΕΕ να θέτει τους κανόνες για τις ψηφιακές της υποδομές· η Ένωση και τα κράτη μέλη πρέπει να είναι σε θέση και να τις κατασκευάζουν και να τις συντηρούν. Αυτή τη δυνατότητα, στον βαθμό που στηρίζεται στις ικανότητες του κράτους, την αποκαλούμε ικανότητα υλοποίησης. Περιλαμβάνει τις τεχνολογίες, τους θεσμούς και τις πρακτικές που απαιτούνται ώστε οι ψηφιακές υποδομές να σχεδιάζονται, να λειτουργούν και να συντηρούνται με υψηλότερο βαθμό δημόσιου ελέγχου. Οι ΨΔΥ αποτελούν σήμερα, σε παγκόσμιο επίπεδο, το πιο ώριμο σύνολο πρακτικών για την κατάκτησή της.

Υπάρχουν και άλλοι δρόμοι ανάπτυξης της ΤΝ που δεν υπηρετούν ούτε ιδιωτικά κεφαλαιακά κέρδη ούτε αυταρχικά καθεστώτα, αλλά ένα δημοκρατικό δημόσιο συμφέρον. Το καλύτερο παράδειγμα έρχεται από την Ελβετία. Εκεί δημόσιοι θεσμοί, όπως φορείς χρηματοδότησης έρευνας, πανεπιστήμια και κέντρα υπερυπολογιστών, συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν ένα μοντέλο ΤΝ με το όνομα Apertus. Έχει εκπαιδευτεί αποκλειστικά σε δεδομένα για τα οποία έχει επιβεβαιωθεί ότι έχουν άδεια χρήσης για ΤΝ (δεν είναι κλεμμένα). Έχει εκπαιδευτεί σε προϋπάρχουσα δημόσια υπολογιστική υποδομή, με ανανεώσιμη υδροηλεκτρική ενέργεια. Οι δημιουργοί του έχουν κίνητρο να παράγουν ένα δημόσιο αγαθό, όχι ιδιωτικό κέρδος.

Το Nextcloud είναι μια ώριμη, ανοιχτού κώδικα εναλλακτική λύση που καλύπτει τις ίδιες ανάγκες (αποθήκευση και διαμοιρασμό αρχείων, συνεργατική επεξεργασία εγγράφων, ημερολόγιο, βίντεο-κλήσεις, chat) αλλά εγκαθίσταται σε υποδομή που ελέγχει πλήρως ο ίδιος ο οργανισμός. Ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ) το χρησιμοποιεί παραγωγικά εδώ και χρόνια, και σε αυτό το άρθρο εξηγούμε τι είναι, γιατί έχει σημασία, πώς το χρησιμοποιούμε εμείς, και κυρίως πώς μπορεί ένας άλλος οργανισμός να κάνει τη δική του μετάπτωση.

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Ελβετίας ξεκίνησε ένα πιλοτικό πρόγραμμα για την αντικατάσταση του Microsoft 365 με λύσεις ανοιχτού λογισμικού σε 3.000 σταθμούς εργασίας, δηλαδή περίπου στο 7% του ομοσπονδιακού προσωπικού. Στόχος είναι η μετάβαση να έχει ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027.

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η ΤΝ θα εισέλθει στα πανεπιστήμια. Έχει ήδη εισέλθει. Το ερώτημα είναι ποια ΤΝ θα χρησιμοποιούν τα πανεπιστήμια, με ποιους όρους και για ποιον σκοπό. Το διακύβευμα είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, χρειάζεται να διασφαλιστεί ότι η ΤΝ ενισχύει τη μάθηση, την επιστημονική κρίση και τη δημιουργικότητα αντί να υποκαθιστά την ανθρώπινη προσπάθεια. Από την άλλη, τα πανεπιστήμια δεν πρέπει να εξαρτηθούν από λίγες ακριβές και αδιαφανείς πλατφόρμες, στις οποίες δεν ελέγχουν ούτε τα μοντέλα ούτε τα δεδομένα τους. Η εκπαιδευτική πολιτική για την ΤΝ είναι πλέον και πολιτική δημόσιων ψηφιακών υποδομών.

Η συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη μετακινείται σταδιακά από το ερώτημα «ποιο μοντέλο είναι καλύτερο;» σε ένα πολύ πιο στρατηγικό ερώτημα: ποιος ελέγχει την υποδομή πάνω στην οποία θα λειτουργούν οι επιχειρήσεις, οι δημόσιες υπηρεσίες και ολόκληροι παραγωγικοί κλάδοι;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πρόσφατα σχέδιο νόμου που περιορίζει την πρόσβαση των νέων στο διαδίκτυο. Το κόστος του θα είναι υψηλό. Οι διαδικτυακές υπηρεσίες θα κλειστούν πίσω από φραγμούς ηλικίας, η επεμβατική επαλήθευση ηλικίας θα γενικευτεί και η ιδιωτικότητα θα πληγεί, όχι μόνο των ανηλίκων αλλά όλων των χρηστών.

Το ανοιχτό διαδίκτυο διέρχεται μια περίοδο βαθιού δομικού μετασχηματισμού. Τα ίδια χαρακτηριστικά που κατέστησαν δυνατή τη Wikipedia, τα ανοιχτά δεδομένα και τα ανοιχτά εκπαιδευτικά αποθετήρια — ελεύθερη πρόσβαση, ελεύθερη επαναχρησιμοποίηση, καμία υποχρέωση εγγραφής — αποτελούν σήμερα το σημείο εισόδου για τη μαζική και αυτοματοποιημένη άντληση περιεχομένου από τους crawlers και τους scrapers των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης.

Τον περασμένο Ιούνιο, οι διοργανωτές της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών «Stop Destroying Videogames» παρουσίασαν το αίτημά τους ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παρότι στη δημόσια ακρόαση οι περισσότεροι ευρωβουλευτές και οι εκπρόσωποι της Επιτροπής τάχθηκαν υπέρ, η γραπτή απάντηση που ακολούθησε γεννά αμφιβολίες για το αν η Επιτροπή σκοπεύει πράγματι να αντιμετωπίσει τη ρίζα του προβλήματος, δηλαδή τους προβληματικούς όρους των αδειών χρήσης.

Από το 2002, οι άδειες Creative Commons (CC) λειτουργούν ως νομικά δεσμευτικά εργαλεία για την ελεύθερη διάθεση περιεχομένου στο διαδίκτυο. Πέρα από την πρακτική τους χρησιμότητα, εκφράζουν και μια στάση ζωής: τη δέσμευση υπέρ της ανοιχτής διάθεσης γνώσης προς όφελος του κοινού. Ο οργανισμός Creative Commons έχει ανέκαθεν υποστηρίξει κάθε νόμιμη χρήση των έξι αδειών και των δύο εργαλείων δημόσιου τομέα που διαθέτει, ενθαρρύνοντας τους δημιουργούς να επιλέγουν πάντα την πιο ευέλικτη άδεια που εξυπηρετεί τους στόχους τους.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη εισέρχεται με μεγάλη ταχύτητα στην εκπαίδευση, την εργασία, τη δημόσια διοίκηση, την υγεία, την αστυνόμευση και την ενημέρωση. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι πλέον αν θα χρησιμοποιούμε ΤΝ, αλλά με ποιους κανόνες, ποιος θα μπορεί να ελέγχει τη λειτουργία της και ποιος θα λογοδοτεί όταν επηρεάζονται δικαιώματα.

Η εγκατάσταση ενός γλωσσικού μοντέλου στους υπολογιστές μιας επιχείρησης ή ενός δημόσιου φορέα δεν απαιτεί πλέον υπολογιστικό κέντρο εκατομμυρίων ευρώ. Ένα μεγάλο μέρος των καθημερινών εργασιών, όπως σύνοψη εγγράφων, αναζήτηση σε εσωτερικά αρχεία, σύνταξη κειμένων, ταξινόμηση αιτημάτων και υποβοήθηση προγραμματιστών, μπορεί να εκτελεστεί τοπικά με εξοπλισμό κόστους από περίπου 2.000 ευρώ.

Για κάθε οργανισμό, είτε πρόκειται για δημόσιο φορέα, επιχείρηση είτε Μη Κυβερνητική Οργάνωση (ΜΚΟ), η επιλογή των εργαλείων ψηφιακής συνεργασίας δεν είναι ποτέ απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι, ουσιαστικά, δήλωση αρχών. Ποιος ελέγχει τα δεδομένα μας; Πού φιλοξενούνται; Ποιος έχει πρόσβαση σε αυτά; Και πόσο εξαρτημένοι είμαστε από έναν πάροχο cloud που μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να αλλάξει πολιτική τιμολόγησης, όρους χρήσης ή ακόμα και να διακόψει την υπηρεσία;

Η εξέλιξη της ΤΝ δεν ακολουθεί μια σταθερή και προβλέψιμη πορεία. Ένα νέο μοντέλο μπορεί να παρουσιάζει περιορισμένη βελτίωση στις συνήθεις δοκιμές αξιολόγησης, αλλά να αποκτά πολύ μεγαλύτερη πρακτική αξία όταν συνδυάζεται με εργαλεία, μνήμη, αναζήτηση, εκτέλεση κώδικα και μηχανισμούς ελέγχου των αποτελεσμάτων του. Επομένως, η πραγματική πρόοδος δεν εξαρτάται μόνο από το μέγεθος ή την αρχιτεκτονική ενός μοντέλου, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο τεχνικό και οργανωτικό σύστημα.