Την Τετάρτη 15 Ιουλίου 2026, στο Ίδρυμα Ευγενίδου, ο Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών (ΕΕΛΛΑΚ/GFOSS) διοργάνωσε τη συνεδρία «Open Sovereign AI Models» στο πλαίσιο του workshop «AI & Industry» του συνεδρίου Greeks in AI 2026, με παράλληλη παρουσίαση poster στην ενότητα βιομηχανίας. Δεκατρείς ομιλητές από την έρευνα, τις δημόσιες υποδομές, την αγορά και την εκπαίδευση συναντήθηκαν γύρω από ένα κοινό ερώτημα: πώς χτίζεται ένα ανοιχτό, κυρίαρχο (sovereign) οικοσύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης για την ελληνική γλώσσα και την ελληνική κοινωνία;
Η ΕΕΛΛΑΚ λειτουργεί ως ο συνδετικός ιστός που ενώνει δεδομένα, υπολογιστικές υποδομές, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και σχολεία, με μεθοδολογική προϋπόθεση την ανοιχτότητα με ανοιχτό κώδικα, ανοιχτά δεδομένα και ανοιχτά μοντέλα.
glossAPI: η ελληνική γλώσσα ως δημόσια ψηφιακή υποδομή
Στον πυρήνα αυτής της πλατφόρμας βρίσκεται το glossAPI (https://glossapi.gr/), η ανοιχτή βιβλιοθήκη και τεχνική υποδομή της ΕΕΛΛΑΚ για τη δημιουργία, επεξεργασία και δημοσίευση έτοιμων προς χρήση συνόλων δεδομένων (datasets) για την εκπαίδευση Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLMs). Το χρονολόγιο δεδομένων του glossAPI αριθμεί σήμερα περισσότερα από είκοσι δημοσιευμένα σύνολα δεδομένων με αθροιστικό όγκο που ξεπερνά τα 10 δισεκατομμύρια tokens υψηλής ποιότητας και πλήρη, αναπαραγώγιμη τεκμηρίωση.
Το κρίσιμο πέρα από τον όγκο είναι η αρχιτεκτονική. Το glossAPI αποτελεί αγωγός (pipeline) παραγωγής γλωσσικών πόρων, που μπορεί να αξιοποιηθεί από πανεπιστήμια, ερευνητές, δημόσιους φορείς και ελληνικές επιχειρήσεις τεχνολογίας. Έτσι η ελληνική γλώσσα αντιμετωπίζεται ως αυτό που πραγματικά είναι στην εποχή της ΤΝ: κρίσιμη δημόσια ψηφιακή υποδομή.
Η σύνδεση με το Apertus και τα ανοιχτά τοπικά μοντέλα
Η διεθνής αναγνώριση αυτής της δουλειάς ήρθε με την έγκριση της πρότασης της ΕΕΛΛΑΚ «Enhancing multilingual foundation models through lexicographic grounding: advancing GlossAPI for Apertus Greek language integration» από το Swiss AI Initiative. Το έργο υποστηρίζεται με 50.000 GPU hours στην υπερυπολογιστική υποδομή Alps του CSCS (Swiss National Supercomputing Centre), και φέρνει τα ελληνικά λεξικογραφικά και γλωσσικά δεδομένα του glossAPI στην εκπαίδευση του Apertus, του πλήρως ανοιχτού ευρωπαϊκού μοντέλου των ETH Zurich και EPFL — με δημόσια βάρη (open weights), δημόσια δεδομένα και διαφανή διαδικασία εκπαίδευσης.
Παράλληλα, η ΕΕΛΛΑΚ προωθεί τα ανοιχτά τοπικά μοντέλα (Open Local LLMs) ως στρατηγική επιλογή για τον δημόσιο τομέα: μοντέλα που τρέχουν σε τοπικές υποδομές, διασφαλίζουν την ιδιωτικότητα των δεδομένων του πολίτη, μειώνουν το κόστος και την εξάρτηση από κλειστές πλατφόρμες, και κατανοούν σε βάθος την ελληνική γλώσσα και το ελληνικό θεσμικό πλαίσιο.
Φωνές από το οικοσύστημα: οι τοποθετήσεις της συνεδρίας
Υπό τον συντονισμό του Πέτρου Στεφανέα (Καθηγητή ΕΜΠ και επιστημονικού υπευθύνου του glossAPI), η συζήτηση κάλυψε όλο το φάσμα του οικοσυστήματος:
Υποδομές & στρατηγική. Ο Δημήτρης Κατσιάνης (GRNET/ΕΔΥΤΕ, ΕΚΠΑ) παρουσίασε τον υπερυπολογιστή «Δαίδαλο» και την πλατφόρμα «Φάρος», υπογραμμίζοντας ότι η ΤΝ αποτελεί δημόσια υποδομή ανάλογη με τον πολιτισμό. Ο Βασίλης Κατσούρος (ΙΕΛ, ΕΚ «Αθηνά») τόνισε την ανάγκη επένδυσης στα AI Factories και το «ξεκλείδωμα» δεδομένων με δίκαιη αποζημίωση των δημιουργών.
Ανοιχτά δεδομένα & glossAPI. Ο Φοίβος Καρούνος και ο Παναγιώτης Σκαρβέλης (ΕΕΛΛΑΚ) ανέλυσαν τη σημασία των ανοιχτών τοπικών LLMs για το Δημόσιο και τη δουλειά του glossAPI στη συγκρότηση του εθνικού συνόλου δεδομένων υψηλής ποιότητας για την ελληνική γλώσσα καθώς επίσης και στην ανάπτυξη του εγχώριου ταλέντου.
Έρευνα & πρότυπα. Ο Χρήστος Τρουσσάς (ΠΑΔΑ) έθεσε τα κριτήρια του Open Source Initiative (OSI) για τον ορισμό της ανοιχτής ΤΝ και την αποφυγή του «open washing» (της παραπλανητικής επίκλησης της ανοιχτότητας), ενώ ο Γιάννης Κομπατσιάρης (ΕΚΕΤΑ/CERTH) παρουσίασε το έργο ELIOT για την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία στα πολυτροπικά (multimodal) μοντέλα.
Επιχειρηματικότητα & παραγωγή. Ο Παναγιώτης Κρανιδιώτης (Chilon IT) περιέγραψε την εκρηκτική αύξηση της παραγωγικότητας που φέρνει η ΤΝ στην ανάπτυξη λογισμικού και την επιτακτική ανάγκη επανακατάρτισης (reskilling). Ο Γιάννης Τσιλίκας (LightSaber) ανέδειξε το δίλημμα των ελληνικών επιχειρήσεων ανάμεσα σε tailor-made κυρίαρχες λύσεις και generic μοντέλα πολυεθνικών.
Εφαρμογές στην πράξη. Ο Στέφανος Παπαχρήστου (Solutions Encodica) παρουσίασε εργαλεία οπτικοποίησης γνώσης από ελληνικά αρχεία και πολιτισμικά δεδομένα με έμφαση στη χρήση των δεδομένων του glossAPI, ο Αβραάμ Μαυρίδης (REFARM) έδειξε πώς η ΤΝ αναζωογονεί τα θερμοκήπια της Σύρου μέσω του συστήματος AgryOS.
Εκπαίδευση. Ο Πρόδρομος Τσιαβός (Ίδρυμα Ωνάση) εστίασε στην εισαγωγή της ΤΝ στα σχολεία, με έμφαση στις δεξιότητες των μαθητών και όχι απλώς στα εργαλεία.
Αν κάτι ένωσε όλες τις τοποθετήσεις, είναι ότι η ψηφιακή κυριαρχία δεν κατακτάται με διακηρύξεις αλλά με υποδομές: ανοιχτά δεδομένα που μπορεί να ελέγξει ο καθένας, ανοιχτό κώδικα που μπορεί να βελτιώσει ο καθένας, ανοιχτά μοντέλα που μπορεί να τρέξει ο καθένας. Αυτή την υποδομή χτίζει η ΕΕΛΛΑΚ και η πρόσκληση προς την κοινότητα παραμένει ανοιχτή, όπως και όλα τα υπόλοιπα: ελάτε να τη χτίσουμε μαζί.
Η πλήρης συνεδρία είναι διαθέσιμη σε βίντεο: https://www.youtube.com/watch?v=UnHl3Uh_sq0