ALIA, EuroLLM, TildeOpen: Τρία ευρωπαϊκά μοντέλα ΤΝ ανοιχτού κώδικα στο επίκεντρο εργαστηρίου του OSOR

Στις 30 Ιουνίου 2026, το Παρατηρητήριο Ανοιχτού Κώδικα της ΕΕ (OSOR) διοργάνωσε το διαδικτυακό εργαστήριο «Driving Public Value Through Open Source Artificial Intelligence» («Δημιουργώντας δημόσια αξία μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα»). Το εργαστήριο εξέτασε τον ρόλο της ΤΝ ανοιχτού κώδικα στον δημόσιο τομέα, παρουσίασε συγκεκριμένα παραδείγματα εφαρμογής και ανέδειξε τις πρακτικές προκλήσεις —αλλά και τις πιθανές λύσεις— για την υιοθέτησή της από τις δημόσιες διοικήσεις.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής

Ο Miguel Diez Blanco (Γενική Διεύθυνση Πληροφορικής – DIGIT, Ευρωπαϊκή Επιτροπή) άνοιξε τις εργασίες με μια επισκόπηση των πρόσφατων εξελίξεων στην πολιτική της ΕΕ για τον ανοιχτό κώδικα και την Τεχνητή Νοημοσύνη, μεταξύ των οποίων:

Η Πράξη της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη (EU AI Act), η οποία αναγνωρίζει τον ανοιχτό κώδικα ως μοχλό καινοτομίας και προβλέπει εξαιρέσεις από ορισμένες υποχρεώσεις διαφάνειας για τα μη εμπορικά μοντέλα ΤΝ ανοιχτού κώδικα.
Το Πακέτο Τεχνολογικής Κυριαρχίας (Tech Sovereignty Package), το οποίο σηματοδοτεί τη μετάβαση από μια αμιγώς ρυθμιστική προσέγγιση σε μια βιομηχανική στρατηγική για την ευρωπαϊκή κυριαρχία. Το πακέτο περιλαμβάνει την πρόταση για την Πράξη για το Υπολογιστικό Νέφος και την Ανάπτυξη ΤΝ (Cloud and AI Development Act) και τη Στρατηγική Ανοιχτού Κώδικα της ΕΕ.

Παραδείγματα εφαρμογής: Τρία ευρωπαϊκά μοντέλα ΤΝ

Πριν από τις παρουσιάσεις, η ομάδα του OSOR αποσαφήνισε τι εννοούμε με τον όρο «ΤΝ ανοιχτού κώδικα» και τους διαφορετικούς βαθμούς «ανοιχτότητας», με βάση τον ορισμό Open Source AI v1.0 του Open Source Initiative και το πρόσφατο κοινό όραμα της G7 για τις ευκαιρίες της ανοιχτότητας στην ΤΝ.

ALIA — Ισπανία

Ο Paul van Branteghem, στρατηγικός σύμβουλος για την ΤΝ στην ισπανική Υφυπουργία Ψηφιακού Μετασχηματισμού και Τεχνητής Νοημοσύνης, παρουσίασε το ALIA: μια δημόσια και ανοιχτή υποδομή ΤΝ για την ανάπτυξη, την αξιολόγηση και τη διάθεση πολυγλωσσικών θεμελιωδών μοντέλων για την ισπανική γλώσσα και τις συνεπίσημες γλώσσες της χώρας. Αναφέρθηκε στη διαδρομή που οδήγησε στη δημιουργία του ALIA, στον καθοριστικό ρόλο του Υπερυπολογιστικού Κέντρου της Βαρκελώνης (Barcelona Supercomputing Center), στα βασικά θεμελιώδη μοντέλα του έργου, καθώς και στους λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε ο ανοιχτός κώδικας και στις δυσκολίες που προέκυψαν στην πορεία.

EuroLLM — Πορτογαλία

Ο André Martins, επικεφαλής επιστημονικός διευθυντής (Chief Science Officer) της TransPerfect και αναπληρωτής καθηγητής στο Instituto Superior Técnico της Λισαβόνας, παρουσίασε το EuroLLM: ένα πολυγλωσσικό μεγάλο γλωσσικό μοντέλο ανοιχτού κώδικα που υποστηρίζει και τις 24 επίσημες γλώσσες της ΕΕ, καθώς και αρκετές ακόμη. Παρουσίασε την ομάδα και τις συνεργασίες πίσω από την ανάπτυξή του, τις επιδόσεις του σε σύγκριση με μοντέλα αντίστοιχου μεγέθους, καθώς και χαρακτηριστικά παραδείγματα χρήσης. Αναφέρθηκε, τέλος, στις ερευνητικές κατευθύνσεις της ομάδας: όραση υπολογιστών, βίντεο, συνθετικά δεδομένα ομιλίας, πολυτροπικός και πολυγλωσσικός συλλογισμός, επεξεργασία εκτενών συμφραζομένων και εξατομικευμένα γλωσσικά μοντέλα.

TildeOpen LLM — Λετονία

Ο Artūrs Vasiļevskis, διευθύνων σύμβουλος και πρόεδρος του ΔΣ της Tilde, παρουσίασε το TildeOpen LLM, το θεμελιώδες ανοιχτό μοντέλο ΤΝ της εταιρείας. Ανέλυσε πώς οι γεωπολιτικές εντάσεις αποτυπώνονται στο πεδίο της ΤΝ —από την περιορισμένη διεθνή διαθεσιμότητα κορυφαίων αμερικανικών μοντέλων έως τη «μόλυνση» των δεδομένων εκπαίδευσης από πηγές που συνδέονται με ρωσική προπαγάνδα— υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ευρωπαϊκές λύσεις ΤΝ. Παρουσίασε τα στάδια ανάπτυξης του μοντέλου, συγκριτικά στοιχεία επιδόσεων, καθώς και την πλατφόρμα Tilde AI, με λειτουργίες μετάφρασης, περίληψης, απομαγνητοφώνησης, ανωνυμοποίησης και ευφυούς επεξεργασίας εγγράφων.

Η συζήτηση στρογγυλής τραπέζης: Δύο κρίσιμα ερωτήματα

Αν μια δημόσια διοίκηση ήθελε να αρχίσει από αύριο να χρησιμοποιεί τα μοντέλα σας, ποιο θα ήταν το πρώτο βήμα;

Οι ομιλητές συμφώνησαν ότι η υιοθέτηση πρέπει να ξεκινά από μια σαφή ανάγκη και μια καλά ορισμένη πρόταση αξίας. Ορισμένες λύσεις μπορούν να τεθούν σε λειτουργία γρήγορα, ενώ άλλες απαιτούν πρόσθετη εκπαίδευση και προσαρμογή. Η έγκαιρη συμμετοχή των χρηστών είναι απαραίτητη για τον εντοπισμό των πραγματικών αναγκών και την αποτίμηση της ετοιμότητας του οργανισμού. Η επιτυχής εφαρμογή δεν εξαρτάται μόνο από το ίδιο το μοντέλο, αλλά και από την τεχνογνωσία και τη συνεργασία που απαιτούνται για την ενσωμάτωσή του στα δεδομένα και τις διαδικασίες κάθε φορέα. Όλα τα έργα που παρουσιάστηκαν διαθέτουν πόρους και τεκμηρίωση σε αποθετήρια GitHub ή Hugging Face.

Μπορεί ο ανοιχτός κώδικας να διασφαλίσει τη δίκαιη πρόσβαση στην ΤΝ; Ποιο είναι το επιχείρημα υπέρ της ευρωπαϊκής κυριαρχίας;

Η συζήτηση ανέδειξε την ΤΝ ανοιχτού κώδικα ως βασικό μοχλό καινοτομίας, συνεργασίας και ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας. Οι ομιλητές συμφώνησαν ότι οι προσεγγίσεις ανοιχτού κώδικα μπορούν να μειώσουν την εξάρτηση από ξένους παρόχους, να ενισχύσουν τον έλεγχο επί των δεδομένων του δημόσιου τομέα και να επιταχύνουν την έρευνα και τη διάχυση της γνώσης. Συζητήθηκε επίσης η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών μοντέλων σε σχέση με τα κορυφαία ανοιχτά μοντέλα από τις ΗΠΑ και την Κίνα, ενώ επισημάνθηκε ότι η κυριαρχία προϋποθέτει επενδύσεις όχι μόνο σε ευρωπαϊκά μοντέλα ΤΝ, αλλά σε ολόκληρη την τεχνολογική αλυσίδα.

Η φωνή των συμμετεχόντων: Έργα, προκλήσεις και ευκαιρίες

Στο διαδραστικό μέρος του εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους μέσω της πλατφόρμας ψηφοφορίας ανοιχτού κώδικα Pingo.

Ως προς το επίπεδο εμπειρίας, το κοινό εμφάνισε ισορροπημένη κατανομή ανάμεσα στη διερεύνηση και την εφαρμογή: το 30% χρησιμοποιεί ήδη ΤΝ ανοιχτού κώδικα σε υπηρεσίες που βρίσκονται σε λειτουργία και ένα ακόμη 30% τη διερευνά ενεργά, ενώ οι υπόλοιποι είτε υλοποιούν πιλοτικά έργα είτε δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει. Στις πρακτικές εφαρμογές κυριάρχησαν η περίληψη και η σύνταξη κειμένων (67%) και η μετάφραση εγγράφων (61%), ενώ ακολούθησαν τα chatbots για εσωτερική χρήση ή για την εξυπηρέτηση των πολιτών (44%).

Ως προς τα εμπόδια υιοθέτησης, κορυφαία πρόκληση αναδείχθηκε η ποιότητα και η διαθεσιμότητα των δεδομένων (58%), με δεύτερη την περιορισμένη πρόσβαση σε υπολογιστική υποδομή, όπως GPU και πόρους υπολογιστικού νέφους (50%). Οι προκλήσεις αυτές επιβεβαιώθηκαν και από συγκεκριμένα παραδείγματα, όπου η έλλειψη εξοπλισμού, τα περιορισμένα τοπικά μοντέλα και η ελλιπής τεχνική τεκμηρίωση καθυστέρησαν σχετικές πρωτοβουλίες. Με το βλέμμα στο μέλλον, οι συμμετέχοντες εξέφρασαν την επιθυμία να δουν ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά μοντέλα ΤΝ.

Συμπεράσματα

Το εργαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ΤΝ ανοιχτού κώδικα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να στηρίξει τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης, ενισχύοντας παράλληλα την ψηφιακή κυριαρχία, τη διαφάνεια και τη συνεργασία. Έργα όπως το ALIA, το EuroLLM και το TildeOpen LLM προσέφεραν απτά παραδείγματα εφαρμογής και σκιαγράφησαν τα πρώτα βήματα για τις δημόσιες διοικήσεις που επιθυμούν να κάνουν την αρχή.