Από το σοκ του DeepSeek στη στρατηγική διάχυσης
Στις αρχές του 2025, η εμφάνιση του μοντέλου R1 της κινεζικής εταιρείας DeepSeek προκάλεσε αναταράξεις στη διεθνή αγορά Τεχνητής Νοημοσύνης(ΤΝ). Η εταιρεία υποστήριξε ότι ανέπτυξε ανταγωνιστικό μοντέλο απέναντι στο OpenAI με σημαντικά χαμηλότερο κόστος εκπαίδευσης, αξιοποιώντας περιορισμένους υπολογιστικούς πόρους και δημοσιοποιώντας κρίσιμες τεχνικές λεπτομέρειες. Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση, επηρεάζοντας ακόμη και την αποτίμηση της Nvidia, γεγονός που ανέδειξε τη γεωοικονομική διάσταση της ΤΝ.
Ωστόσο, το ουσιαστικό στοιχείο δεν ήταν απλώς η επίδοση του μοντέλου, αλλά η στρατηγική επιλογή του ανοιχτού λογισμικού. Η DeepSeek, όπως και άλλες κινεζικές εταιρείες, δημοσιοποίησε τα μοντέλα της επιτρέποντας σε τρίτους να τα ενσωματώσουν σε εφαρμογές, να τα βελτιώσουν και να τα εκτελέσουν σε τοπικές υποδομές.
Ανοιχτός κώδικας ως εργαλείο τεχνολογικής διάχυσης
Σε αντίθεση με το κυρίαρχο αμερικανικό πρότυπο, όπου τα πλέον προηγμένα μοντέλα παραμένουν κλειστά και προσφέρονται μέσω εμπορικών διεπαφών, η κινεζική προσέγγιση εστιάζει στη διάχυση. Η διάθεση ανοιχτών μοντέλων επιτρέπει σε πανεπιστήμια, νεοφυείς επιχειρήσεις και μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους να τα αξιοποιήσουν χωρίς υψηλό κόστος αδειοδότησης ή εξάρτηση από απομακρυσμένες υποδομές.
Η δυνατότητα τοπικής εκτέλεσης είναι κρίσιμη. Τράπεζες, δημόσιοι οργανισμοί και επιχειρήσεις που διαχειρίζονται ευαίσθητα δεδομένα δεν μπορούν να αποστέλλουν πληροφορίες σε διακομιστές τρίτων χωρών. Τα ανοιχτά μοντέλα επιτρέπουν έλεγχο, διαφάνεια και συμμόρφωση με κανονιστικά πλαίσια.
Παράλληλα, η ανοιχτότητα λειτουργεί ως μηχανισμός προσέλκυσης ταλέντου. Οι ερευνητές μπορούν να δημοσιεύουν, να επιδεικνύουν τη δουλειά τους και να συμβάλλουν στη διεθνή επιστημονική κοινότητα, σε αντίθεση με περιβάλλοντα αυστηρής εμπορικής μυστικότητας.
Από τους «δράκους» στους «τίγρεις»: οικοσύστημα και κλίμακα στην Κίνα
Η κινεζική αγορά ΤΝ δεν είναι μονολιθική. Ήδη από τη δεκαετία του 2010 αναπτύχθηκε ισχυρό οικοσύστημα εταιρειών υπολογιστικής όρασης, ενώ μετά το 2019 η έμφαση μετατοπίστηκε στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Εταιρείες όπως η Tencent ενσωμάτωσαν ανοιχτά μοντέλα στις πλατφόρμες τους, αξιοποιώντας τη μεγάλη βάση χρηστών.
Η στρατηγική αυτή δημιουργεί έναν ενάρετο κύκλο: όσο περισσότερες εφαρμογές βασίζονται σε ένα μοντέλο, τόσο βελτιώνεται μέσω ανατροφοδότησης και τόσο ισχυρότερο γίνεται το οικοσύστημα. Το μοντέλο δεν αποτελεί απλώς προϊόν, αλλά υποδομή.
Η κινεζική κρατική πολιτική ενισχύει αυτή τη λογική. Η έμφαση δεν είναι μόνο στην «κορυφαία επίδοση», αλλά στη διάχυση της ΤΝ σε όσο το δυνατόν περισσότερους τομείς της οικονομίας. Η ΤΝ αντιμετωπίζεται ως γενικής χρήσης τεχνολογία, ανάλογη με το ηλεκτρικό ρεύμα ή το διαδίκτυο.
Το γεωπολιτικό μήνυμα του ανοιχτού μοντέλου
Η επιλογή ανοιχτού λογισμικού έχει και εξωτερική διάσταση. Όταν μια χώρα προσφέρει ανοιχτά μοντέλα που μπορούν να υιοθετηθούν και να προσαρμοστούν εθνικά, ενισχύει την επιρροή της χωρίς να απαιτεί πλήρη εξάρτηση από κλειστές πλατφόρμες. Η συνεργασία με τρίτες χώρες για την ανάπτυξη «εθνικών μοντέλων» βασισμένων σε κινεζική τεχνολογία αποτελεί ήδη επιχειρηματικό μοντέλο.
Σε αντίθεση με τις υποδομές 5G, όπου η εμπιστοσύνη ήταν ζήτημα φυσικού ελέγχου εξοπλισμού, τα ανοιχτά μοντέλα επιτρέπουν έλεγχο κώδικα και τοπική εκτέλεση. Αυτό μειώνει τα εμπόδια υιοθέτησης και καθιστά την τεχνολογία πιο ελκυστική.
Το ευρωπαϊκό δίλημμα: κατανάλωση ή παραγωγή
Για την Ελλάδα και την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ζήτημα δεν είναι αν θα χρησιμοποιηθεί ΤΝ, αλλά με ποιους όρους. Η πλήρης εξάρτηση από αμερικανικές ή κινεζικές πλατφόρμες συνεπάγεται οικονομική αιμορραγία, τεχνολογική εξάρτηση και περιορισμένη δυνατότητα ελέγχου κρίσιμων ψηφιακών υποδομών.
Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή ερευνητική βάση, θεσμικό πλαίσιο προστασίας δεδομένων και παράδοση στο ανοιχτό λογισμικό. Αυτό που απαιτείται είναι συντονισμένη επένδυση σε:
- Υπολογιστικές υποδομές χαμηλού κόστους σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
- Ανάπτυξη και προσαρμογή ανοιχτών γλωσσικών μοντέλων για τις ευρωπαϊκές γλώσσες.
- Δημιουργία εφαρμογών ΤΝ ανοιχτού λογισμικού για τον δημόσιο τομέα, την υγεία, τη δικαιοσύνη και την εκπαίδευση.
- Σύνδεση πανεπιστημίων και μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε κοινά αποθετήρια κώδικα και δεδομένων.
Η στρατηγική πρέπει να είναι διττή: αξιοποίηση διεθνών ανοιχτών μοντέλων όπου αυτό είναι εφικτό και ταυτόχρονη ανάπτυξη ευρωπαϊκών λύσεων με άδειες ελεύθερου λογισμικού. Η εμπειρία της Κίνας δείχνει ότι η μείωση του κόστους και η ευρεία διάθεση μπορούν να επιταχύνουν την καινοτομία.
Ψηφιακή κυριαρχία ως προϋπόθεση δημοκρατίας
Η ΤΝ δεν είναι απλώς εργαλείο παραγωγικότητας. Επηρεάζει τη δημόσια διοίκηση, τη ροή πληροφορίας, ακόμη και τη διαμόρφωση πολιτικών αποφάσεων. Μια χώρα που δεν ελέγχει τα βασικά ψηφιακά της εργαλεία κινδυνεύει να μετατραπεί σε παθητικό καταναλωτή τεχνολογίας, χωρίς δυνατότητα στρατηγικού σχεδιασμού.
Η επένδυση σε ανοιχτό λογισμικό ΤΝ δεν είναι τεχνική επιλογή, αλλά πολιτική απόφαση με αναπτυξιακή διάσταση. Επιτρέπει τη διαφάνεια, την προσαρμογή στις εθνικές ανάγκες και τη δημιουργία εγχώριας προστιθέμενης αξίας.
Αν η Κίνα επέλεξε τον ανοιχτό κώδικα ως μέσο ταχείας διάχυσης και γεωοικονομικής ενίσχυσης, η Ευρώπη οφείλει να επιλέξει τον ανοιχτό κώδικα ως θεμέλιο ψηφιακής κυριαρχίας και δημοκρατικού ελέγχου. Το δίλημμα δεν είναι τεχνολογικό, αλλά στρατηγικό: ή θα παράγουμε τεχνολογία ή θα καταναλώνουμε τεχνολογικές εξαρτήσεις.
Πηγές άρθρου:
“China’s DeepSeek year”, The Economist: Ανάλυση της πορείας της DeepSeek, της στρατηγικής ανοιχτού λογισμικού και των γεωοικονομικών επιπτώσεων στην παγκόσμια αγορά ΤΝ. https://www.economist.com/podcasts/2026/02/17/chinas-deepseek-year
“DeepSeek R1 Technical Report”: Παρουσίαση της αρχιτεκτονικής και της διαδικασίας εκπαίδευσης του μοντέλου R1, με έμφαση στη μείωση κόστους και στη βελτιστοποίηση υπολογιστικών πόρων. https://github.com/deepseek-ai
“EU Open Source Strategy 2020–2023”, European Commission: Θεσμικό πλαίσιο για την ενίσχυση του ανοιχτού λογισμικού ως εργαλείου ψηφιακής κυριαρχίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. https://commission.europa.eu/document/download/opensource-strategy_en
“Open Source AI: Policy Considerations”, OECD: Ανάλυση των πλεονεκτημάτων και κινδύνων της ανοιχτής ΤΝ και των επιπτώσεων στη δημόσια πολιτική. https://www.oecd.org/digital/open-source-artificial-intelligence-policy-considerations/