Η ψηφιακή κυριαρχία ως ζήτημα εθνικής στρατηγικής
Το EU Open Source Policy Summit 2026, που διοργανώθηκε από την Open Forum Europe(OFE) στις Βρυξέλλες με κεντρικό θέμα «Digital Sovereignty Runs on Open Source», κατέστησε σαφές ότι το ανοιχτό λογισμικό δεν αποτελεί πλέον μια παράλληλη τεχνολογική επιλογή, αλλά θεμελιώδη συνιστώσα της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και γεωπολιτικής στρατηγικής. Η παρουσία της Εκτελεστικής Αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Henna Virkkunen επιβεβαίωσε ότι η τεχνολογική κυριαρχία, η ασφάλεια και η δημοκρατική ανθεκτικότητα συνδέονται άρρηκτα με την ικανότητα της Ευρώπης να ελέγχει, να επιθεωρεί, να βελτιώνει και να εξελίσσει το λογισμικό από το οποίο εξαρτάται.
Για την Ελλάδα, που εξακολουθεί να παρουσιάζει πολύ υψηλό βαθμό εξάρτησης από κλειστές ψηφιακές πλατφόρμες και εισαγόμενες υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους, τα συμπεράσματα της Συνόδου του OFE συνιστούν άμεση πολιτική προτεραιότητα. Η ψηφιακή κυριαρχία δεν είναι αφηρημένη έννοια. Μεταφράζεται σε δυνατότητα του Δημοσίου να ασκεί έλεγχο στις κρίσιμες υποδομές του, να αποφεύγει τον εγκλωβισμό σε προμηθευτές και να καλλιεργεί εγχώρια τεχνογνωσία.
Βιομηχανική πολιτική λογισμικού και ικανότητα εκτέλεσης
Ένα από τα κεντρικά συμπεράσματα της Συνόδου είναι ότι το λογισμικό απαιτεί διακριτή βιομηχανική πολιτική. Σε αντίθεση με το υλικό, η αξία του λογισμικού δεν εξαντλείται στην προμήθεια. Βασίζεται στη διαρκή συντήρηση, στη συλλογική ανάπτυξη, στην αναβάθμιση και στην προσαρμοστικότητα.
Η Ελλάδα έχει ήδη διαπιστώσει, μέσα από μεγάλα έργα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, ότι η επιλογή κλειστών λύσεων δημιουργεί μακροχρόνιες εξαρτήσεις και αυξημένο κόστος συντήρησης. Όπως έχει αναλυθεί για τα έργα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης, η υλοποίηση με βιώσιμο ανοιχτό λογισμικό επιτρέπει τη διαφάνεια, τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης και τη δημιουργία εγχώριου οικοσυστήματος υποστήριξης.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση μετατοπίζεται από το ερώτημα «τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη για το ανοιχτό λογισμικό» στο ερώτημα «πώς το ανοιχτό λογισμικό καθιστά δυνατή την ευρωπαϊκή στρατηγική». Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι οι δημόσιες επενδύσεις έργων ΤΠΕ οφείλουν να κατευθυνθούν σε υποδομές και τεχνογνωσία που παραμένουν στη χώρα, ενισχύοντας την τοπική αγορά πληροφορικής και τα πανεπιστήμια.
OSPOs ως θεσμικός μηχανισμός κυριαρχίας
Η Σύνοδος ανέδειξε τον ρόλο των Open Source Programme Offices ως κέντρων θεσμικής επάρκειας. Από μονάδες συμμόρφωσης εξελίσσονται σε στρατηγικούς μηχανισμούς διακυβέρνησης της χρήσης και της συνεισφοράς σε έργα ανοιχτού λογισμικού.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η εμπειρία του OSPO της DG DIGIT και η διάχυση τεχνογνωσίας μέσω δικτύων αποτελούν πρότυπο. Για την Ελλάδα, η θεσμοθέτηση OSPO σε κάθε υπουργείο και μεγάλο δημόσιο οργανισμό θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μοχλός μετάβασης από την παθητική κατανάλωση τεχνολογίας στην ενεργό συμμετοχή σε ευρωπαϊκά και διεθνή έργα.
Ένα εθνικό δίκτυο OSPO, σε συνεργασία με πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, θα εσωτερίκευε την τεχνογνωσία, θα διασφάλιζε τη συμμόρφωση με ανοιχτά πρότυπα και θα υποστήριζε την επιστροφή κώδικα στις κοινότητες. Με τον τρόπο αυτό, η χώρα θα μετακινηθεί από τον ρόλο του αγοραστή στον ρόλο του συνδιαμορφωτή τεχνολογικών λύσεων.
Δημόσιες προμήθειες που διαμορφώνουν αγορά
Η δημόσια δαπάνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιστοιχεί περίπου στο 15% του ΑΕΠ. Οι προμήθειες διαμορφώνουν την αγορά. Η Σύνοδος τόνισε ότι τα κριτήρια ανάθεσης δεν μπορούν να περιορίζονται στην τιμή. Πρέπει να ενσωματώνουν τη συμμόρφωση με ανοιχτά πρότυπα, τη διαλειτουργικότητα, τη βιωσιμότητα και τη συνεισφορά σε κοινές ψηφιακές υποδομές.
Η σχετική ανάλυση της ΕΕΛΛΑΚ για πολιτικές προμηθειών που ενισχύουν την τοπική ανάπτυξη καταδεικνύει ότι η προτεραιότητα σε ανοιχτές λύσεις δημιουργεί ζήτηση για εγχώριες υπηρεσίες υποστήριξης και ανάπτυξης. Η Ελλάδα μπορεί να υιοθετήσει ρήτρες επαναχρησιμοποίησης, υποχρεωτική δημοσίευση πηγαίου κώδικα για δημόσια χρηματοδοτούμενα έργα και δείκτες αποτύπωσης της συνεισφοράς σε ανοιχτά οικοσυστήματα. Με αυτό τον τρόπο, οι δημόσιες συμβάσεις μετατρέπονται από εργαλείο απλής κατανάλωσης σε εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής.
Νέφος, τεχνητή νοημοσύνη και ανοιχτές υποδομές
Η συζήτηση για το υπολογιστικό νέφος και την τεχνητή νοημοσύνη βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, ιδίως ενόψει του επερχόμενου Cloud and AI Development Act. Η Σύνοδος υπογράμμισε ότι η ρύθμιση δεν αρκεί. Απαιτείται ικανότητα υλοποίησης.
Η Ελλάδα οφείλει να επενδύσει σε τοπικές και ευρωπαϊκές υπολογιστικές υποδομές, αξιοποιώντας πρωτοβουλίες ανοιχτού υλισμικού, όπως το Open Compute Project, που προωθεί ανοιχτά πρότυπα σχεδιασμού κέντρων δεδομένων και εξοπλισμού. Η ανάπτυξη και χρήση ανοιχτών δρομολογητών και μεταγωγέων, μειώνει το κόστος και αυξάνει τη διαφάνεια.
Σε επίπεδο τεχνητής νοημοσύνης, η ευρωπαϊκή στρατηγική οφείλει να στηρίζεται σε ανοιχτά μοντέλα και σε δυνατότητα τοπικής εγκατάστασης, ώστε να αποφεύγεται η εξάρτηση από μη ευρωπαϊκές πλατφόρμες. Η σύνδεση ανοιχτού λογισμικού και ανοιχτού υλισμικού δημιουργεί ολοκληρωμένη στοίβα ψηφιακής υποδομής.
Από τα συμπεράσματα στην εθνική στρατηγική
Το βασικό μήνυμα της Συνόδου είναι σαφές. Η ψηφιακή κυριαρχία προϋποθέτει επένδυση στην ικανότητα συντήρησης, εξέλιξης και διακυβέρνησης των συστημάτων.
Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε τέσσερις άμεσες προτεραιότητες:
1η, θεσμική καθιέρωση ανοιχτού λογισμικού ως 1ης επιλογής στο Δημόσιο.
2η, δημιουργία και δικτύωση OSPO σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο.
3η, μεταρρύθμιση του πλαισίου δημοσίων προμηθειών με κριτήρια διαλειτουργικότητας και ανοιχτών προτύπων.
4η, επένδυση σε ανοιχτές υπολογιστικές υποδομές και ευρωπαϊκά οικοσυστήματα νέφους και τεχνητής νοημοσύνης.
Εάν η χώρα περιοριστεί στην κατανάλωση τεχνολογίας, θα παραμείνει εξαρτημένη. Εάν όμως υιοθετήσει τα συμπεράσματα του EU Open Source Policy Summit 2026, μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, να στηρίξει την εγχώρια καινοτομία και να διασφαλίσει ότι οι ψηφιακές της υποδομές υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον. Το ανοιχτό λογισμικό δεν είναι ιδεολογική επιλογή. Είναι αναπτυξιακή, θεσμική και στρατηγική αναγκαιότητα.
ΠΗΓΕΣ ΑΡΘΡΟΥ:
OpenForum Europe, The EU Open Source Policy Summit 2026: Key learnings and takeaways: Ανάλυση των βασικών συμπερασμάτων της Συνόδου για τη σύνδεση ανοιχτού λογισμικού και ψηφιακής κυριαρχίας: https://openforumeurope.org/the-eu-open-source-policy-summit-2026-key-learnings-and-takeaways/
ΕΕΛΛΑΚ, Δημόσια πολιτική προμηθειών που ευνοεί την τοπική ανάπτυξη: Τεκμηρίωση για το πώς οι δημόσιες προμήθειες μπορούν να ενισχύσουν την εγχώρια αγορά και τις τοπικές υποδομές: https://obs.ellak.gr/2026/02/01/dimosia-politiki-promithion-pou-evnoi-tin-topiki-anaptixi-giati-ellada-ke-evropi-prepi-na-ependisoun-se-topikes-ipologistikes-ipodomes/
ΕΕΛΛΑΚ, Γιατί τα έργα ηλεκτρονικής διακυβέρνησης πρέπει να υλοποιούνται αποκλειστικά με βιώσιμο ανοιχτό λογισμικό: Ανάλυση των θεσμικών και οικονομικών ωφελειών του ανοιχτού λογισμικού στο Δημόσιο: https://opensource.ellak.gr/2026/01/06/giati-ta-erga-ilektronikis-diakivernisis-prepi-na-ilopiounte-apoklistika-me-viosimo-anichto-logismiko/
Open Compute Project, Open Compute Project Foundation: Διεθνής πρωτοβουλία για ανοιχτό σχεδιασμό υπολογιστικών υποδομών και κέντρων δεδομένων: https://www.opencompute.org/
ΕΕΛΛΑΚ Open Hardware, Open Hardware δρομολογητές και μεταγωγείς από την ιδέα στην πράξη: Παρουσίαση εφαρμογών ανοιχτού υλισμικού σε δικτυακές υποδομές: https://openhardware.ellak.gr/2025/10/21/open-hardware-dromologites-ke-switches-apo-tin-idea-stin-praxi/