Με αφορμή την παρουσίαση της έκθεσης «State of Public Code 2026» στο UN Open Source Week (Ιούνιος 2026)
Το ανοιχτό λογισμικό έχει πάψει εδώ και χρόνια να είναι «εναλλακτική επιλογή» για το δημόσιο καθώς αποτελεί κρίσιμη υποδομή. Πάνω σε αυτό στήνονται υπηρεσίες προς τους πολίτες, ερευνητικά εργαλεία και ψηφιακές δεξιότητες. Αυτό που έλειπε μέχρι σήμερα ήταν ένας κοινός, επαληθεύσιμος τρόπος να δούμε πού συμβαίνει η συνεισφορά του δημόσιου τομέα στο ανοιχτό λογισμικό, αν αντέχει στον χρόνο και πώς συνδέει χώρες μεταξύ τους.
Αυτό το κενό έρχεται να καλύψει το Public Code Observatory, μια πρωτοβουλία του Software Heritage — το οποίο ουσιστικά αποτελεί τη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδειας για το παγκόσμιο ανοιχτό λογισμικό — με την υποστήριξη της UNESCO και του Γραφείου του ΟΗΕ για τις Ψηφιακές και Αναδυόμενες Τεχνολογίες (ODET). Η πρώτη έκθεση, State of Public Code 2026, αποτυπώνει τη συνεισφορά 193 κρατών-μελών του ΟΗΕ, εντοπίζοντας 92.831 συνεισφέροντες συνδεδεμένους με κυβερνητικά email domains, σε 288.411 αποθετήρια. Σημειώνουμε ότι μετράει τη συνεισφορά, όχι τη χρήση ή την ιδιοκτησία λογισμικού.
Σημείωση για τις πηγές. Στο άρθρο ξεχωρίζουμε ρητά δύο επίπεδα. Όπου γράφουμε «η έκθεση», το εύρημα προέρχεται αυτούσιο από το State of Public Code 2026 (Software Heritage / UNESCO / UN ODET). Όπου γράφουμε «ανάλυση ΕΕΛΛΑΚ», πρόκειται για δική μας επεξεργασία των ανοιχτών δεδομένων της έκθεσης και του μητρώου κυβερνητικών domains..
Τα πέντε ευρήματα που αλλάζουν το πλαίσιο
Όλα τα ευρήματα αυτής της ενότητας προέρχονται από την ίδια την έκθεση.
1. Η ψηφιακή ικανότητα μετράει περισσότερο από τον πλούτο. Σύμφωνα με την έκθεση, σε 158 χώρες το πόσο συνεισφέρει ο δημόσιος τομέας μιας χώρας στον ανοιχτό κώδικα συνδέεται πολύ στενότερα με την ψηφιακή της ωριμότητα —με το πόσο ανεπτυγμένες είναι η ηλεκτρονική διακυβέρνηση, οι υποδομές και οι ψηφιακές δεξιότητες— παρά με τον πλούτο της. Η σύνδεση με την ψηφιακή ωριμότητα είναι περίπου διπλάσια σε ένταση· κι αν κοιτάξει κανείς πόσες από τις διαφορές μεταξύ των χωρών «εξηγεί», είναι περίπου τετραπλάσια. Η ίδια η έκθεση διευκρινίζει ότι αυτό δεν αποδεικνύει αιτιότητα· το πρακτικό μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές: η συμμετοχή στα ψηφιακά δημόσια αγαθά χτίζεται με ικανούς θεσμούς, δεξιότητες και υποδομές, όχι απλώς με εθνικό πλούτο.
2. Η συμμετοχή είναι παγκόσμια αλλά βαθιά άνιση. Η έκθεση εντοπίζει τις συνεισφορές από κάθε χώρα, όμως λάχιστες χώρες συγκεντρώνουν σχεδόν τα πάντα: η αμερικανική ήπειρος αντιστοιχεί στο 72% των μετρημένων συνεισφερόντων και μόνο οι ΗΠΑ σε ~44%, ενώ η Αφρική μένει κάτω από 1%. Για να πάρει κανείς μια αίσθηση του μεγέθους της ανισότητας: είναι εντονότερη ακόμη κι από την εισοδηματική ανισότητα της πιο άνισης χώρας στον κόσμο.
3. Ο «γκρεμός βιωσιμότητας» είναι το πιο καθαρό μήνυμα. Σύμφωνα με την έκθεση, μόνο περίπου 1 στα 6αποθετήρια παραμένει ενεργό έναν χρόνο μετά την πρώτη κυβερνητική συνεισφορά. Το δημόσιο όφελος δεν προκύπτει από το να ξεκινάς έργα, αλλά από το να συντηρείς χρήσιμα έργα: ασφάλεια, τεκμηρίωση, διακυβέρνηση, συνεχή upstream συμμετοχή.
4. Η διασυνοριακή συντήρηση είναι σπάνια — και στρατηγική. Η έκθεση καταγράφει ότι μόλις το 0,5% των αποθετηρίων έχει κυβερνητικούς συνεισφέροντες από πάνω από μία χώρα. Κι όμως, ακριβώς εκεί κρύβεται μια μορφή ψηφιακής συνεργασίας που δεν απαιτεί διμερή προγράμματα: δημόσιοι φορείς που συν-συντηρούν κοινή υποδομή.
5. Τα Ψηφιακά Δημόσια Αγαθά αναπτύσσονται ευρέως αλλά τροφοδοτούνται σπάνια. Το κυρίαρχο μοτίβο που διαπιστώνει η έκθεση: οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν το κοινό λογισμικό, αλλά σπάνια επιστρέφουν πίσω τις βελτιώσεις τους σε αυτό. Σε αυτό προστίθενται δύο δομικά κενά που επίσης καταγράφει: περίπου τα τρία τέταρτα των έργων δεν έχουν καθόλου άδεια χρήσης, και το 94,5%φιλοξενείται σε μία μόνο εμπορική πλατφόρμα (GitHub). Μια εξάρτηση που, προσωρινά, μεριάζεται από το γεγονός ότι συντήρηση τους γίνεται ανεξάρτητα από την εκάστοτε κοινοτήτων των προγραμματιστών.
Η ελληνική εικόνα: σχεδόν αόρατη — αλλά για δύο διαφορετικούς λόγους
Η ανάλυση μας επί των ανοιχτών δεδομένων δείχνει ότι η Ελλάδα εμφανίζεται σε μόλις 29 αποθετήρια, με 16 διακριτούς συνεισφέροντες και 13 κυβερνητικά domains. Σε ποσοστά, αυτό είναι 0,017% των παγκόσμιων συνεισφερόντων — επίπεδο που, με βάση τα ευρήματα της έκθεσης, θα περιμέναμε από χώρες με πολύ χαμηλότερη ψηφιακή ικανότητα. Κι όμως, σύμφωνα με τον δείκτη EGDI του ΟΗΕ, η Ελλάδα κατατάσσεται 36η στον κόσμο.
Η ταξινόμηση που κάναμε στα 29 αποθετήρια δείχνει ότι περίπου τα μισά είναι «θόρυβος»: προσωπικά portfolios, tutorials, φοιτητικές εργασίες, forks μαθημάτων του Coursera, test repos και ένα mirror λίστας του Linux kernel — έργα που μπήκαν στα δεδομένα απλώς επειδή κάποιος έκανε commit με κυβερνητικό email (κυρίως minedu.gov.gr, που χρησιμοποιούν εκπαιδευτικοί). Τα γνήσια δημόσια έργα είναι περίπου δέκα και συγκεντρώνονται σε τρεις πυρήνες: το Υπουργείο Παιδείας (εγγραφές ΕΠΑΛ, διανομές ΕΛ/ΛΑΚ, οδηγοί), τη Διαύγεια (API clients για την εμβληματική πύλη διαφάνειας), και έργα ανοιχτών δεδομένων / civic-tech όπως το GR-EDU-LABS της ΕΕΛΛΑΚ, μια εγκατάσταση CKAN και ο ιστότοπος του Ελληνικού Διαστημικού Οργανισμού. Σχεδόν όλα χρονολογούνται στο 2014–2017 και έκτοτε έχουν σιγήσει.
Η ανάλυσή μας φέρνει στην επιφάνεια ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό εύρημα αναφορικά με τη μεθοδολογία.
Εξετάζοντας το μητρώο που, στο πλαίσιο της Έκθεσης State of Public Code 2026, αποδίδει domains σε χώρες, διαπιστώσαμε ότι, για την Ελλάδα, περιλαμβάνει αποκλειστικά διευθύνσεις κάτω από το gov.gr. Αυτό σημαίνει ότι η μέθοδος «βλέπει» κυρίως όσους φορείς υιοθέτησαν νωρίς το gov.gr — την ενιαία πύλη, το Υπουργείο Παιδείας (minedu.gov.gr), μερικές περιφέρειες και μια χούφτα δήμους, καθώς και μεμονωμένα δικαστήρια. Αντίθετα, τα περισσότερα ελληνικά υπουργεία κάθονται σε παλαιά .gr domains (Εξωτερικών mfa.gr, Ψηφιακής Διακυβέρνησης mindigital.gr, Εσωτερικών ypes.gr, Δικαιοσύνης, Άμυνας mod.mil.gr, και άλλα), όπως και όλα τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα (auth.gr, uoa.gr, forth.gr, ekt.gr, grnet.gr…). Επειδή αυτά δεν είναι υποτομείς του gov.gr, οι όποιες συνεισφορές έχουν πιαθνώς γίνει από εργαζόμενους με emails σε αυτά τα domains δεν αποδίδονται στην Ελλάδα. (Αξίζει να σημειωθεί ότι η ίδια η έκθεση αναγνωρίζει, ως γενικό περιορισμό, ότι οι δομές domains διαφέρουν ανά χώρα και ότι η κάλυψη βελτιώνεται σταδιακά — η ελληνική ανάλυση απλώς δείχνει πόσο έντονα ισχύει αυτό στη δική μας περίπτωση.)
Με άλλα λόγια: η Ελλάδα ποτέ δεν ολοκλήρωσε την ενοποίηση του δημόσιου τομέα κάτω από ένα ενιαίο namespace, όπως π.χ. το Ηνωμένο Βασίλειο κάτω από το gov.uk. Έτσι, το «0,017%» είναι ταυτόχρονα πραγματική χαμηλή συνεισφορά αλλά και, ως ένα βαθμό που μένει να αποδειχθεί, σφάλμα μέτρησης ειδικό για τη δομή των ελληνικών domains — που αποκλείει ακριβώς τους φορείς (ερευνητικά κέντρα, υπουργεία, δήμους, περιφέρειες) που είναι πιθανόνα γράφουν ανοιχτό κώδικα.
Η έκθεση είναι προκαταρκτική και ως τέτοια ανοιχτή για σχόλια από όλους τους εμπλεκόμενους, συμπεριλαμβανομένων των κρατών-μελών.